Cursus inhoud

Totaal leren:7 lessen / 3 quizzen

Histogram

Om tijdens het fotograferen in de gaten te houden of de belichting van de foto correct is, kan je het histogram aflezen. Dit vergt enige kennis en oefening, maar als je het onder de knie hebt is het een heel erg nuttig hulpmiddel!

Definitie van histogram

Een histogram is een grafiek waarbij voor iedere helderheidswaarde een staaf beschikbaar is en de hoogte van de staaf een maat is voor hoe vaak die helderheidswaarde voorkomt ten opzichte van andere helderheidswaarden.

Of anders gezegd, het histogram is een grafische weergave van het toonbereik in de foto en helpt je om te evalueren of de foto optimaal belicht is. Je camera telt iedere pixel van een bepaalde toon en zet deze als staaf in een diagram.

Voor je denkt “okay, hier begrijp ik he-le-maal niets van, laat maar zitten….”, ik ga het helemaal uitleggen! Aan het einde van deze les weet je precies hoe je het histogram kunt aflezen en kunt bepalen of de belichting van je foto goed is of niet.

Waarom is het histogram handig?

Wanneer je het histogram goed weet af te lezen, kan je kijken of de belichting is zoals je verwacht dat hij is. Soms is er sprake van onder- of overbelichting maar kan je dat niet zien als je de foto bekijkt op het beeldscherm van je camera, bijvoorbeeld in de volle zon. Het zou zonde zijn als je hierdoor volledig zwarte delen in de foto zou hebben terwijl je daar nog detail had kunnen hebben of dat er lichte delen van je foto volledig wit zijn. Je raakt hierdoor detailering kwijt in je foto en deze informatie kan je niet meer terughalen in de nabewerking. Door het histogram te bekijken kan je in één oogopslag zien of er sprake is van onder- of overbelichting.

Hoe werkt het histogram nu precies?

Allereerst laat ik een versimpelde versie van het histogram zien. Onderstaand een “foto” bestaand uit een aantal pixels. Op afbeelding 1, de foto zoals jij hem ziet, bij afbeelding 2 wordt de afbeelding omgezet naar zwart-wit en worden de pixels geteld en op afbeelding 3 zie je hoe het histogram van deze afbeelding eruit ziet. Je kunt het tellen het beste als volgt voorstellen: Je camera zet de afbeelding om in zwart wit en telt dan iedere grijze tint. In dit geval heb je drie tinten: wit van de achtergrond en het oog, zwart van de vogel en oranje/grijs van de snavel. Hier kan je dus drie kolommen van maken. Hoe meer verschillende grijstinten, hoe meer kolommen in je histogram. In de werkelijkheid loopt je histogram van 0 (puur wit) naar 255 (puur zwart) en maakt je camera 256 kolommen. Hiermee is het histogram een feitelijke weergave van je foto. Er bestaat geen “goed” of “slecht” histogram, je hebt wel een extra hulpmiddelen om te beoordelen of de foto eruit ziet zoals jíj hem hebt bedoeld.

afb 1 – zo zie je de “foto”
afb 2 – de pixels worden geteld
afb 3 – zo wordt het histogram weergegeven

Om duidelijker te maken hoe het histogram precies werkt en wat je eraan kunt zien leg ik hieronder een aantal situaties uit waar je mee te maken kan krijgen als je het histogram bekijkt.

Grafiek staat tegen de rechterkant aan

Als de grafiek van het histogram tegen de rechterkant aan staat, heb je pure witte pixels in je foto zitten. Door alleen het histogram te bekijken, kan je nog niet zeggen of dit “verkeerd” is of niet. Pas wanneer je de foto erbij ziet kan je beoordelen of de puur witte pixels in je foto intentioneel zijn of niet.

Afbeelding 4 is een typisch voorbeeld van een foto waarbij er geen sprake is van een overbelichte foto. De foto is een studio gemaakt en de achtergrond is licht gemaakt, bij deze foto probeer je juist ervoor te zorgen dat de grafiek de rechterkant raakt, dan weet je namelijk dat de achtergrond ook écht wit is. Dat de grafiek tegen de zijkant staat heet ook wel “wit klipping”.

Bij afbeelding 5 is het een ander verhaal, dat is een foto van een besneeuwd landschap, bij deze foto wil je over het algemeen zoveel mogelijk details bewaren. Als je grafiek dan de zijkant raakt, weet je dat je details kwijt raakt in de meest lichte delen. Als je dat ziet gebeuren terwijl je fotografeert, moet je de belichting iets omlaag bijstellen. Als je op de manuele stand fotografeert kan je dat doen door je diafragma kleiner te maken, je sluitertijd wat te verkorten of door je ISO omlaag te zetten. Fotografeer je op een automatische of semi-automatische stand? Dan zal je gebruik moeten maken van de belichtingscompensatie en deze op een min-getal instellen.

Afb 4 – intentioneel witte achtergrond – foto door Dennis Klein
 Afb 5 – foto is overbelicht – foto door SamSommer

Grafiek staat tegen de linkerkant aan

Als de grafiek tegen de linker kant aan staat, heb je pure zwarte pixels in je foto. Ook hier geldt; in sommige gevallen is dit de bedoeling en in andere gevallen juist niet. Afbeelding 6, van het paard, is expres met een egaal zwarte achtergrond gemaakt, bij dit soort foto’s is het juist de kunst om de grafiek tegen de linker zijkant aan te laten leunen. Het doel is om geen detail meer te hebben in de achtergrond zodat deze egaal van kleur is.

Bij het maken van silhouet foto’s, zoals bij afbeelding 7, probeer je de silhouetten over het algemeen ook volledig zwart te krijgen, ook in dat geval leunt de grafiek van het histogram tegen de linkerkant van de grafiek. Wanneer dit gebeurt spreekt men ook wel van “zwart clipping”.

Bij afbeelding 8 is het niet de bedoeling dat de grafiek van het histogram de linker zijkant raakt. Bij deze foto wordt er detail verloren bij het zwarte zand rechtsonder. Als je dit ziet gebeuren terwijl je aan het fotograferen bent zal je de belichting iets omhoog moeten bijstellen. Als je op de manuele stand fotografeert kan je dat doen door je diafragma wat verder open te zetten, je sluitertijd wat te verlengen of door je ISO omhoog te zetten. Fotografeer je op een automatische of semi-automatische stand? Dan zal je gebruik moeten maken van de belichtingscompensatie en deze instellen op een plus-getal.

 afb 6 – zwarte achtergrond – foto door Merel Bormans
afb 7 – silhouetfoto – foto door Jordi Ganduxe
afb 8 – onderbelichte foto – foto door Norris Niman

Grafiek staat tegen beide kanten aan

Dit kan je overkomen als je een scene fotografeert met een groot contrast, een aantal voorbeelden: Je fotografeert van binnen een raam naar buiten terwijl de zon schijnt, je fotografeert tijdens zonsondergang tegen de zon in, midden in de zomer fotografeer je een licht huis maar heb je ook wat schaduw in de foto.

Als de grafiek tegen beide zijkanten van het histgram staat kan je niet zoveel “repareren” door andere instellingen te kiezen. Dit betekend dat het contrast in je foto groter is dan je camera aan kan. Je zult nu een artistieke keuze moeten maken, vind je het belangrijker om het lichte deel van je foto goed te krijgen of wil je dat de donkere delen juist bewaard blijven?

Bij de foto hieronder, van de man kijkend uit het raam, is er door middel van instellingen met deze camera ook niet te repareren dat je alle details van de muur en het raam behoud zonder het uitzicht op de wolken en zee te overbelichten. In de grafiek is er niet meer genoeg ruimte over om op te schuiven zonder daar informatie te verliezen. Dit hoeft niet altijd erg te zijn, in het geval van dit raam wordt de focus nog meer gelegd op de man die uit het raam kijkt naar het uitzicht.

De enige oplossing om toch alle details te behouden binnen dezelfde foto is door een HDR foto te maken. Dit houdt in dat je een foto maakt die goed belicht is om de donkere delen vast te leggen en een foto die goed belicht is om de lichte delen vast te leggen. Deze twee (of soms meerdere) foto’s voeg je later met behulp van een bewerkingsprogramma zoals Adobe Photoshop CC samen.

Afb 9 – dynamisch bereik te groot – foto door Noah Silliman

En als je moet kiezen tussen onder- of overbelichten?

Als je moet kiezen wordt het over het algemeen als minder storend ervaren als de schaduw minder detail bevat dan wanneer er delen van je foto overbelicht zijn. Uiteraard is telkens weer afhankelijk van de situatie en je persoonlijke voorkeur.

Is het erg als de grafiek soms tegen een of beide zijkanten staat?

Dat hoeft zeker niet erg te zijn! Het is handig om te weten hoe het histogram werkt en het kan heel handig zijn om dit eens te controleren terwijl je aan het fotograferen bent maar je moet ervoor oppassen dat je geen creativiteit verliest door alsmaar op dit soort technische zaken te letten. Er zijn ook fotografen die expres delen van hun foto onder- of overbelichten. Bijvoorbeeld een portret waarbij de zon van achter komt of bij een portret met veel schaduw. Het kan ook een onderdeel zijn van je creatieve proces om juist gebruik te maken van “clipping” van de witte of zwarte delen van je foto. Het histogram moet ook niet meer worden dan een handig hulpmiddel, hiet moet geen doel opzich worden om “het juiste histogram” na te streven. Zo zijn er fotografen die erbij zweren dat het histogram niet tegen een of beide zijkanten aan zou mogen staan. Dan zou je onderstaande afbeeldingen (11 en 12) dus niet eens kunnen maken!

Afb 11 – foto onderbelicht – foto door Trevor Cole

Afb 10 – achtergrond overbelicht – foto door Candice Picard

Weergave van witte clipping op je camera

Veel camera’s geven je de mogelijkheid om te zien welke pixels in je foto volledig wit zijn en geven dit weer door van wit naar zwart te knipperen. In de gebruiksaanwijzing van je camera of op internet kan je vinden hoe dit voor jou camera specifiek werkt.

Als je een Nikon camera hebt kan je dit voor jouw foto op het camerascherm bekijken door bij de ok-knop naar boven of onderen te drukken tot je ziet dat de hooglichten weergegeven worden door dit knipperen. Als je vervolgens uit de weergave-modus gaat onthoud je camera dat je deze weergave-modus hebt gekozen. Het kan zijn dat je “hooglichten waarschuwing” moet activeren bij de instellingen van je menu voor je deze weergave-modus kunt kiezen.

Met Canon klik je op de “display” of “info” knop (afhankelijk van je model), tot je deze weergave ziet. Ook bij de Canon zou het kunnen zijn dat je eerst deze modus aan moet zetten.

Spring naar toolbar