Cursus inhoud

Totaal leren:7 lessen / 3 quizzen

Diafragma

Wat ga je deze les leren?

Met het diafragma kan je de belichting regelen van je foto. Door je diafragma verder open te zetten (je stelt je camera dan in op een lager f-getal) maak je de foto lichter. Als je het diafragma minder ver open zet (en je dus je camera instelt op een hoger f-getal) maak je de foto juist donkerder.

Naast het regelen van je belichting kan je ook de grootte van je scherpte-diepte veld regelen met je diafragma. Een groot diafragma (klein f-getal) zorgt voor een korte scherpte-diepte, je hebt dus een onscherpe voor- en achtergrond terwijl een klein diafragma (groot f-getal) juist zorgt voor een foto die van voor tot achter scherp is.

De drie basis elementen

Er zijn drie basiselementen die je kunt instellen aan je camera om tot een goede belichting te komen. Diafragma is daar eentje van en naar mijn mening is deze instelling een belangrijke om onder de knie te krijgen. Het diafragma heeft een groot effect op hoe je foto’s eruit zien. De hele esthetiek kan veranderen door het verkleinen of vergroten van het diafragma doordat de voor- en achtergrond waziger of scherper wordt. Ik zal uitleggen hoe dit werkt en welke effecten je kunt bereiken met deze instelling.

Eerst, wat is diafragma?

Definitie van diafragma

Het diafragma is een gat waardoor licht op je sensor valt. Het diafragma is door een aantal bladen gevormd. Het diafragma kan kleiner en groter worden door deze bladen te bewegen. De technische definitie van diafragma is: “De opening in de lens waardoor licht passeert om je camera in te gaan”.

Diafragma wordt vaak vergeleken met een oog. De pupil staat in dit voorbeeld gelijk aan het diafragma. De iris (die vast zit aan je pupil) vergroot en verkleind afhankelijk van de hoeveelheid licht, waardoor er meer of minder licht door je pupil naar binnen kan vallen. Hierdoor is “het plaatje” wat door je oog naar binnen valt, bijna altijd correct belicht.

Foto door Dan Gold
Foto door Joel Staveley

Nog een vergelijking die er gemaakt kan worden is er eentje met een biertap. Een glas stelt de juiste belichting voor. De bierstroom zou het licht voorstellen. De opening van de tap is het diafragma, hoe groter de opening, des te sneller het licht naar binnen kan stromen en des te sneller het glas is gevuld.

foto door Bence Boros

Wat doet diafragma?

Door het veranderen van je diafragma kan je veranderen hoe licht je foto wordt maar ook hoe groot de scherpte-diepte is. Als je de rest van je instellingen hetzelfde houdt, zal je foto lichter worden als je het diafragma meer open zet en tegelijkertijd wordt je scherpte-diepte kleiner waardoor de voor- en achtergrond minder scherp wordt.

Wat is scherpte-diepte precies?

Scherpte-diepte is een veelgebruikt begrip binnen de fotografie. Met scherpte-diepte geef je aan hoeveel van je foto er scherp uitziet. Hoe groter de scherpte-diepte, hoe meer er scherp is van je foto (typisch worden landschapsfoto’s met een grote scherptediepte gemaakt, zodat de foto van voor tot achter scherp is). Heb je een kleine scherpte-diepte, dan heb je maar een flinterdun gebied op je foto waar je foto er scherp uitziet. De voor- en achtergrond lopen dan onscherp weg (portretfoto’s en macrofoto’s van bijvoorbeeld paddenstoelen zijn typische voorbeelden waarbij er met een kleine scherpte-diepte wordt gewerkt). De scherpte-diepte is dus de “laag” in een foto die “scherp genoeg” is om er scherp uit te zien voor de kijker.

Een minder scherpe achtergrond klinkt als een ongunstig effect, maar dit is juist wat veel fotografen juist graag willen. Je maakt je foto rustiger met een kleine scherpte-diepte waardoor je beter focus op je onderwerp kunt leggen. Dit kan ook wat extra “magie” aan de foto geven.

Links zie je een voorbeeld van een “landschapsfoto” met een kleine scherpte diepte terwijl je rechts een voorbeeld ziet met een grote scherpte-diepte. De linker foto heeft een onscherpe voor- en achtergrond terwijl de rechter foto van voor tot achter scherp is.

Foto door Jorik Kleen
Foto door Samuel Ferrara

Diafragma en belichting

Het veranderen van het diafragma heeft een effect op de belichting van de foto. Je kunt het diafragma gebruiken om je foto op te lichten of donkerder te maken. Een groter diafragma (kleiner f-getal) zal je foto oplichten terwijl een kleinere diafragma (groter f-getal) je foto donkerder zal maken.

big depth of field
Example mediocre deph of field
example small depth of field, settings not adjusted

Diafragma en scherpte-diepte?

Het diafragma heeft niet alleen een effect op de belichting, maar ook op de scherpte-diepte. Naar mijn mening een belangrijke instelling om onder controle te hebben als fotograaf. Een kleine of grote scherpte-diepte heeft een enorm effect op hoe je foto eruit ziet. Overigens is het zo dat niet alleen het diafragma invloed heeft op de scherptediepte van een foto, er zijn ook andere factoren zoals de afstand tot je onderwerp en het aantal millimeters waarop de foto is gemaakt (hoe ver je bent ingezoomd met je lens).

Example big depth of field
Example mediocre deph of field
Example small depth of field

Wanneer ik paarden fotografeer, wil ik meestal graag een kleine scherpte-diepte zodat de focus goed op het paard ligt en de achtergrond niet teveel afleid. De omgeving kan goed een rol spelen in de foto, maar door gebruik te maken van een groot diafragma zorg ik ervoor dat dit niet de overhand krijgt in de foto.

foto door Merel Bormans Photography
foto door Merel Bormans Photography
foto door Merel Bormans Photography

Een kleine waarschuwing

Hoe groter het diafragma (en daarmee, hoe kleiner het scherpte-diepteveld), hoe moeilijker het wordt om de foto goed scherp te stellen. Je zit er sneller naast met je focus. Het kan daardoor een behoorlijke uitdaging worden om bijvoorbeeld de ogen van het paard goed scherp op de foto te krijgen, zeker als je ook nog eens met een full-frame camera fotografeert! Wanneer je met waardes fotografeert van bijvoorbeeld f/2.8, kan het echt een kunst worden om correct scherp te stellen.

f-getal, wat betekend het?

Het f-getal geeft aan hoe groot het diafragma is. Een klein f-getal geeft een groot diafragma aan en andersom. Dit is toch verwarrend? Ja, dat is het…. Tot je weet dat het eigenlijk een breuk is.

F2 is eigenlijk 1/2ᵉ (oftewel de helft) van de totale lensopening. Als je er zo naar kijkt wordt het ineens beter te begrijpen. Dan zie je ook dat 1/2.8ᵉ groter is dan 1/16ᵉ. Daardoor snap je dus ook dat f/2.8 groter is dan f/16 in plaats van andersom.

Dus…

als een andere fotograaf je verteld dat je een groot diafragma moet gebruiken bedoelen ze waardes zoals f/2, f/2.8 of f/4, en als ze zeggen dat je een klein diafragma moet gebruiken bedoelen ze waardes zoals f/8, f/11 of f/16.

Vertel me hoe ik het diafragma instel!

Nu je al dit over diafragma weet, wil je natuurlijk direct aan de gang en zelf je diafragma instellen! Er zijn twee modi waarin je zelf het diafragma kan instellen: de handmatige stand en de diafragma-voorkeur-stand. De diafragma-voorkeur-stand wordt vaak geschreven als A (van het engelse aperture) of Av. De manuele stand wordt meestal geschreven als M.

Bovenop je camera bevind zich meestal een grote instelknop, je past de modus aan door naar de M of A/Av te draaien. Vaak kan je vervolgens je diafragma aanpassen door te draaien aan het draaiwiel bij je duim. Lees vooral de gebruiksaanwijzing of zoek op internet op hoe je dit voor je eigen camera kan regelen.

Als je camera bovenop een LCD scherm heeft, kan je daar zien waarop je diafragma is ingesteld. Soms zie je het ook op het LCD scherm op de achterkant en als je door je viewfinder kijkt. Door je viewfinder zie je meestal het diafragma in het midden onderin.

Hoe groot kan ik het diafragma instellen?

Hoe groot je het diafragma kan instellen hangt af van je lens. Je kunt dit terug vinden op je lens. Er zijn lenzen die één maximale diafragma hebben bij het in- of uitzoomen maar er zijn ook lenzen waarbij het maximale diafragma kan variëren bij het in- en uitzoomen. De lens aan de rechterkant heeft een variabel maximaal diafragma (1 : 3.5 – 5.6) terwijl de lens links een vaste maximaal diafragma heeft over de hele zoom-range (1 : 2.8).

Wat betekend dit dan?

De lens met een vaste diafragma heeft in dit voorbeeld over de hele zoomrange een maximale diafragma van f/2.8 terwijl de grootste diafragma van de andere lens in onderstaand voorbeeld een maximale diafragma heeft van f/3.5 wanneer deze helemaal uitgezoomd is. Wanneer de lens helemaal ingezoomd is, kan het diafragma nog maar maximaal open tot f/5.6.

De reden dat je 1 : 2.8 ziet staan op de lens is omdat het een breuk is. f/2.8 betekend dat de diafragma 1/2.8ᵉ is van het zoombereik. Hoe groot de opening van het diafragma dan werkelijk is, hangt af van hoe ver je inzoomt. Als je een lens ingesteld op diafragma f/4 zou nemen zou dit bijvoorbeeld bij 50 mm lens een diafragma opening van 12,5 mm breed zijn.

 Foto door Nathan Dumlao
 Foto door Zarak Khan

Snelle en langzame lenzen?

Het kan zijn dat je fotografen hoort over snelle of langzame lenzen. Meestal gaat dat dan niet over hoe snel een lens kan scherpstellen, maar over hoe groot het maximale diafragma is.

Stel je neemt de volgende twee lenzen: de  Nikkor 55-200 mm f/4 – 5.6 ed vr II en de Nikkor 70-200 mm f/2.8 vr II. Van deze twee lenzen wordt er van de laatste gezegd dat deze “het snelste glas” heeft. Natuurlijk kan het glas zelf niet sneller of langzamer zijn, maar je kunt wel meer licht je camera binnen laten waardoor je bij de tweede lens een snellere sluitertijd kunt gebruiken als bij de eerste lens. Dit is de reden dat men dan spreekt over “een snellere lens” of “sneller glas”.

Wat heb je deze les geleerd?

Met het diafragma kan je de belichting regelen van je foto. Door je diafragma verder open te zetten (je stelt je camera dan in op een lager f-getal) maak je de foto lichter. Als je het diafragma minder ver open zet (en je dus je camera instelt op een hoger f-getal) maak je de foto juist donkerder.

Naast het regelen van je belichting kan je ook de grootte van je scherpte-diepte veld regelen met je diafragma. Een groot diafragma (klein f-getal) zorgt voor een korte scherpte-diepte, je hebt dus een onscherpe voor- en achtergrond terwijl een klein diafragma (groot f-getal) juist zorgt voor een foto die van voor tot achter scherp is.

Spring naar toolbar